MART-NACIONALNI MESEC BORBE PROTIV RAKA
Ove 2011.godine "MART-mesec borbe protiv raka" obeležava se sa ciljem podizanja nivoa svesti o mogućnosti prevencije raka i usmerena je na edukaciju dece i adolescenata kako da se zaštite od izlaganja UV zracima.
Maligni tumor, rak (cancer) je naziv koji se koristi za grupu od približno 100 bolesti, različite lokalizacije, uzroka i mehanizma nastanka. Kancerogeneza predstavlja pretvaranje normalnih ćelija u maligne.Maligni tumori predstavljaju, posle bolesti srca i krvnih sudova, najčešći uzrok umiranja kako u svetu tako i u našoj zemlji. Preko dve trećine ovih bolesti nastaju pod uticajem faktora rizika koji su rezultat savremenog načina života: pušenja duvana, nepravilne ishrane, gojaznosti, fizičke neaktivnosti, konzumiranja alkohola i izloženosti štetnim uticajima iz okoline (sunčevog zračenja, štetnih supstancija na radnom mestu i dr).
Stručnjaci upozoravaju da svake godine u svetu od malignih tumora oboli 12 miliona i umre 7,6 miliona ljudi. Procene ukazuju da će se do 2030. godine udvostručiti broj obolelih i umrlih osoba od raka širom sveta. U našoj zemlji beleži se visoka stopa obolevanja i umiranja od malignih bolesti, kao i visoka učestalost faktora rizika.
U Srbiji se u proseku godišnje dijagnostikuje preko 33000 novih slučajeva malignih tumora i oko 21 000 ljudi koji umiru od raka. Vodeći uzroci obolevanja i umiranja od raka u našoj zemlji gotovo su identični vodećim uzrocima obolevanja i smrtnosti od malignih tumora u većini zemalja u razvoju i u razvijenim zemljama sveta: muškarci u našoj sredini najviše su obolevali od raka pluća, kolona i rektuma, prostate, mokraćne bešike, želuca i pankreasa. Kod žena maligni proces je najčešće bio lokalizovan na dojci, kolonu i rektumu, grliću materice, plućima, telu materice i želucu. Tokom poslednje decenije obolevanje od svih oblika raka u Srbiji poraslo je za 25% kod muškaraca i za 18% kod žena.
Godišnje u Srbiji od raka pluća i bronha u proseku oboli 5200 i umre 4600 osoba. Od malignih tumora debelog creva i rektuma u proseku svake godine u našoj zemlji oboli više od 3800 i umre oko 2300 ljudi, od raka dojke oboli oko 3500 i umre oko 1600 žena, od raka prostate približno oboli 1500 i umre 800 muškaraca, dok se dijagnoza raka grlića materice postavi kod približno 1400 žena, a oko 500 umre od ove vrste malignog tumora.
Godišnje u Pirotskom okrugu prosečno oboli oko 550 osoba oba pola i oko 290 osoba umre od raka. Muškarci najviše oboljevaju od raka pluća, debelog creva i prostate, a žene od raka dojke, debelog creva i grlića materice. Naša zemlja se nalazi u grupi zemalja Evrope sa visokim stopama smrtnosti od svih oblika malignih tumora, kao i raka debelog creva i rektuma, malignih tumora dojke i raka grlića materice. Stope mortaliteta od svih malignih tumora tokom poslednje decenije su u Srbiji porasle kod muškaraca za 11,3% i kod žena za 8,5%.
Neprepoznavanje rizičnog ponašanja i nedovoljno korišćenje pozitivnih iskustava u sprovođenju programa prevencije i ranog otkrivanja raka iz razvijenih zemalja Evrope i sveta, u Srbiji i dalje predstavlja značajan problem. Dobro je da se oko 40% malignih tumora može sprečiti i rizik od obolevanja od raka se može smanjiti primenom jednostavnih mera i zdravih stilova života.
Svako može da smanji sopstveni rizik od raka ako se pridržava jednostavnih saveta:
1. Prestanite da pušite!-jer je duvan odgovoran za 80-90%svih smrtnih ishoda od raka pluća,
2. Hranite se pravilno!
3. Smanjite i ograničite konzumiranje alkoholnih pića! – jer je alkohol odgovoran za nastanak raka usta, ždrela, dojke, debelog creva i jetre
4. Vodite računa o telesnoj težini!,
5. Budite fizički aktivni!-jer je neaktivnost u 25% slučajeva odgovorna za rak dojke i debelog creva,
6. Izbegavajte preterano izlaganje Sunčevoj svetlosti ili veštačkim izvorima UV zračenja! – jer su odgovorni za nastanak raka kože,
7. Vakcinišite se protiv hepatitisa B i
8. Sa kancerogenim materijama rukujte prema uputstvu!
Prevencija i rano otkrivanje su najuspešnije oružje u borbi protiv raka. Redovna primena pregleda ili testa u cilju ranog otkrivanja bolesti kod osoba koje još nemaju simptome bolesti, a nalaze se u prosečnom riziku obolevanja, naziva se skrining. Opšte prihvaćeni i preporučeni za zemlje Evrope su skrininzi za rak dojke, rak grlića materice i rak debelog creva. Procene stručnjaka su da je blagovremenim praćenjem moguće otkriti trećinu slučajeva malignih tumora u ranoj fazi, kao i da se brzom i delotvornom terapijom značajno može produžiti preživljavanje kod još trećine osoba obolelih od raka.
Preporučene preventivne aktivnosti za najčešće maligne bolesti
RAK DOJKE
- svaka žena iznad 30 godina života - samopregled dojki jedanput mesečno i klinički pregled dojki jedanput godišnje
- svaka žena iznad 45 godina života – mamografski pregled dojki
RAK GRLIĆA MATERICE
- svaka žena iznad 20 godina života – PAP (Papanikolau test) na 3 godine
- svaka žena od 25 do 69 godina starosti jedanput godišnje- klinički pregled
RAK DEBELOG CREVA
- svaka osoba iznad 50 godina života - jedanput godišnje FOB test-na skriveno krvarenje u stolici
- svaka osoba iznad 50 godina života – kolonoskopija na 3 godine
Pored redovnih preventivnih pregleda, ukoliko uočite sledeće simptome odmah se javite svom izabranom lekaru:
- kašalj koji traje duže od četiri nedelje;
- zadebljanje ili čvorić bilo gde na telu;
- promene u pražnjenju creva;
- neobjašnjiv gubitak telesne mase;
- neuobičajeno krvarenje;
- promuklost koja duže traje
CILJEVI Nacionalnog programa za borbu protiv raka su:
- smanjiti smrtnost od malignih bolesti,
- produžiti život obolelih od malignih bolesti i
- poboljšati kvalitet života obolelih i njihovih porodica.